ADL in de zorg: betekenis, voorbeelden en wie het doet
ADL staat voor Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen. Dat zijn de gewone dingen die je elke dag doet om voor jezelf te zorgen, zoals wassen, aan- en uitkleden, eten en drinken, naar het toilet gaan en je verplaatsen. Kan iemand dat niet meer helemaal zelf, dan helpt een zorgmedewerker. Dat heet ADL-zorg.
In bijna elke vacature in de ouderen- of gehandicaptenzorg kom je het tegen: ADL. Maar wat houdt het precies in, hoe meet je het en wie doet het? Hieronder lees je het allemaal, met voorbeelden uit de praktijk.
Wat betekent ADL?
ADL is de afkorting van Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen. Het zijn de basale handelingen die je nodig hebt om zelfstandig te leven en je prettig te voelen. Voor de meeste mensen gaan ze vanzelf. Door ouderdom, ziekte of een beperking kan dat veranderen.
In de zorg gebruik je de term vooral om te bepalen hoe zelfredzaam iemand is: wat kan iemand nog zelf, en waarbij is hulp nodig? Op basis daarvan maak je samen met de cliënt een zorgplan.
Welke handelingen vallen onder ADL?
Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN) noemt in haar richtlijn deze activiteiten:
- Wassen: douchen, in bad gaan, gezicht en handen wassen.
- Aan- en uitkleden: kleding kiezen, aantrekken, steunkousen aandoen.
- Uiterlijke verzorging: haren kammen, tanden poetsen of het gebit verzorgen, scheren, nagels.
- Eten en drinken: helpen met eten, drinken aanreiken, letten op voldoende vocht.
- Toiletgang: naar het toilet gaan, incontinentiemateriaal verschonen.
- Mobiliteit: in en uit bed komen, opstaan uit een stoel, lopen, een transfer naar de rolstoel.
ADL en HDL: wat is het verschil?
Naast ADL hoor je in de zorg ook HDL: Huishoudelijke Dagelijkse Levensverrichtingen. Dat zijn de taken die nodig zijn om een huishouden te runnen.
| ADL | HDL | |
|---|---|---|
| Staat voor | Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen | Huishoudelijke Dagelijkse Levensverrichtingen |
| Gaat over | Zorg voor je lichaam | Zorg voor je huis en huishouden |
| Voorbeelden | Wassen, aankleden, eten, toiletgang, lopen | Boodschappen doen, koken, schoonmaken, de was doen, administratie |
| Wie helpt meestal | Helpende, verzorgende, verpleegkundige | Huishoudelijke hulp, mantelzorger |
Hoe meet je ADL?
Om te bepalen hoeveel hulp iemand nodig heeft, gebruiken zorgverleners meetinstrumenten. De bekendste is de Barthel-index. Daarmee scoor je tien activiteiten, waaronder eten, wassen, toiletgebruik, transfers van bed naar stoel, lopen, aan- en uitkleden, traplopen en douchen. Opgeteld kom je op een score van 0 tot 20. Hoe lager de score, hoe meer hulp iemand nodig heeft.
Een ander bekend instrument is de Katz ADL-schaal, die alleen de meest basale handelingen meet. Welke lijst een organisatie gebruikt, verschilt per instelling.
Wat is goede ADL-zorg?
ADL-zorg is meer dan iemand wassen of aankleden. Het is persoonlijke en vaak intieme zorg. Volgens de V&VN-richtlijn Zorg bij ADL (2022) is het doel juist om de zelfstandigheid van de cliënt te vergroten, niet om alles over te nemen. Een paar uitgangspunten uit die richtlijn:
- Ga uit van wat iemand nog kan. Laat een cliënt zelf zijn gezicht wassen als dat lukt, ook al gaat het langzamer.
- Bespreek doelen samen. Wat vindt de cliënt belangrijk? Wat wil iemand weer zelf kunnen?
- Gebruik het zorgmoment om op te letten. Tijdens het wassen of aankleden zie je hoe het met iemand gaat: huid, eetlust, stemming. Dat geef je door aan het team.
ADL-zorg in de praktijk
Een ochtenddienst in de ouderenzorg begint vaak met ADL. Je helpt bewoners met opstaan, douchen en aankleden, je zorgt dat iedereen ontbijt en drinkt, en je begeleidt de toiletgang. In de gehandicaptenzorg ziet ADL er soms anders uit: daar help je cliënten juist om stap voor stap zelf te leren tandenpoetsen of zich aan te kleden.
Wie geeft ADL-zorg?
ADL-zorg is basiszorg en wordt door verschillende zorgprofessionals gegeven:
- Helpende Zorg en Welzijn (mbo-niveau 2): ondersteunt bij de dagelijkse basiszorg, zoals wassen, aankleden en eten.
- Verzorgende IG (mbo-niveau 3): geeft ADL-zorg én voert verpleegtechnische handelingen uit, zoals medicatie toedienen.
- Verpleegkundige (mbo-niveau 4 of hbo): stelt het zorgplan op en geeft complexere zorg.
Daarnaast bestaat ADL-assistentie. Volgens Zorginstituut Nederland is dat persoonlijke assistentie bij ADL die dag en nacht direct oproepbaar is, in en rond een speciale ADL-woning. Mensen met een zware lichamelijke beperking kunnen zo zelfstandig wonen. Een ADL-assistent werkt op verzoek en aanwijzing van de bewoner.
Werken in de ADL-zorg via Zorgmensen
Wil je mensen helpen bij hun dagelijkse verzorging? Via Zorgmensen werk je als helpende of verzorgende in de ouderenzorg en gehandicaptenzorg, in Apeldoorn, Deventer, Zwolle, Arnhem en omgeving. In onze flexpool bepaal je zelf wanneer en waar je werkt. Liever vast? Dan kijken we samen naar een passende plek.