Risicovolle handelingen zijn medische handelingen die bij onjuiste uitvoering schade kunnen veroorzaken. Voorbehouden handelingen zijn een specifieke groep risicovolle handelingen die volgens de Wet BIG alleen door bevoegde en bekwame zorgverleners mogen worden uitgevoerd. Je mag een handeling alleen uitvoeren als je bevoegd én bekwaam bent.

Wat zijn risicovolle handelingen?

Risicovolle handelingen zijn zorgtechnische handelingen waarbij een fout directe gevolgen kan hebben voor de gezondheid van een cliënt.

Denk aan het toedienen van medicatie via een infuus, het plaatsen van een katheter of het verzorgen van een tracheacanule.

Niet elke risicovolle handeling is automatisch een voorbehouden handeling. Dat onderscheid is belangrijk.

Wat zijn voorbehouden handelingen?

Voorbehouden handelingen zijn in de Wet BIG vastgelegd. Dit zijn medische handelingen met een verhoogd risico, die alleen zelfstandig mogen worden uitgevoerd door specifieke beroepsgroepen, zoals artsen of verpleegkundigen.

Andere zorgprofessionals mogen deze handelingen alleen uitvoeren als:

• zij bekwaam zijn
• zij een opdracht hebben gekregen van een bevoegde beroepsbeoefenaar
• er toezicht of tussenkomst mogelijk is indien nodig

Dit heet functionele zelfstandigheid of uitvoeren in opdracht.

Wat betekent bevoegd en bekwaam?

Bevoegd betekent dat je volgens de wet of opdracht een handeling mag uitvoeren.

Bekwaam betekent dat je over de juiste kennis en vaardigheden beschikt om de handeling veilig uit te voeren.

Je mag nooit een handeling uitvoeren als je jezelf niet bekwaam acht, ook niet als je formeel bevoegd bent.

Dit principe staat centraal in veilige zorg. Meer informatie? Lees ons artikel over bevoegd en bekwaamheid.

Overzicht: voorbehouden en risicovolle handelingen

Hieronder een vereenvoudigd overzicht op basis van de Wet BIG en gangbare zorgpraktijk. Het is echter aan de opdrachtgevers om te bepalen voor welke risicovolle handelingen zij een uitvoeringsverzoek van een arts nodig achten. Deze lijst is dus puur informatief en heeft géén zeggingskracht.

Lees meer op www.rijksoverheid.nl

Wat zijn voorbehouden handelingen volgens de Wet BIG?

De officiële voorbehouden handelingen zijn:

• Heelkundige handelingen
• Verloskundige handelingen
• Endoscopieën
• Katheterisaties
• Injecties
• Puncties
• Narcose
• Radiotherapeutische handelingen
• Steenvergruizing
• Electieve cardioversie
• Defibrillatie
• Toepassen van ioniserende straling

Alleen beroepsbeoefenaren die hiervoor bevoegd zijn, mogen deze handelingen zelfstandig uitvoeren.

Andere zorgverleners mogen dit alleen uitvoeren:

• In opdracht van een bevoegde beroepsbeoefenaar
• Als zij bekwaam zijn
• Als toezicht of tussenkomst mogelijk is

Risicovolle handelingen

In de dagelijkse zorgpraktijk kom je veel handelingen tegen die als risicovol worden beschouwd, maar niet allemaal wettelijk voorbehouden zijn.

Voorbeelden van voorbehouden handelingen in de praktijk:

• Subcutane, intracutane, intramusculaire en intraveneuze injecties
• Het aanprikken van een infuus (valt onder punctie of injectie)
• Katheteriseren van de blaas
• Het uitvoeren van een venapunctie

Voorbeelden van risicovolle, maar niet wettelijk voorbehouden handelingen:

• Wondzorg bij complexe wonden
• Toedienen van sondevoeding
• Verzorgen van een tracheacanule
• Spoelen van een katheter
• Stomazorg
• Toedienen van medicatie via sonde

Voor deze handelingen geldt dat je organisatie beleid moet hebben en dat je aantoonbaar bekwaam moet zijn.

Wat zijn verpleegtechnische handelingen?

Verpleegtechnische handelingen is een praktijkterm die wordt gebruikt voor zorgtechnische handelingen die vaak door verpleegkundigen of verzorgenden worden uitgevoerd.

Sommige verpleegtechnische handelingen zijn voorbehouden, andere niet.

Daarom is het belangrijk om altijd te kijken:

• Valt de handeling onder de Wet BIG?
• Ben ik bevoegd?
• Ben ik bekwaam?

Waarom dit onderscheid belangrijk is

Bij toezicht door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd wordt gekeken naar:

• Aantoonbare bekwaamheid
• Scholing en toetsing
• Opdrachtverlening
• Organisatiebeleid

Onjuiste uitvoering van voorbehouden handelingen kan leiden tot tuchtrechtelijke of strafrechtelijke gevolgen.

Wat betekent dit voor jou?

Als zorgprofessional ben je altijd zelf verantwoordelijk voor je bekwaamheid.

Organisaties zijn verantwoordelijk voor duidelijke protocollen, scholing en toetsing.

Bij Zorgmensen vinden we het belangrijk dat zorgprofessionals alleen handelingen uitvoeren waarvoor zij bevoegd én bekwaam zijn. We werken daarom samen met organisaties die duidelijke afspraken hebben over risicovolle en voorbehouden handelingen.

Zo zorgen we dat het werkt. Voor jou.